Rehber · Seçim ve ölçü

Motor anma akımına göre sigorta ve kablo nasıl seçilir?

Seçim motorun gücünden değil, ANMA AKIMINDAN başlar. Akım motor etiketinde yazılıdır; koruma cihazı bu akıma göre ayarlanır, kablo kesiti ise akım taşıma kapasitesi, gerilim düşümü ve kısa devre dayanımı olmak üzere üç ölçütten en büyüğüne göre belirlenir.

Konu: Seçim ve ölçü
Kapsam: Motor devresinde koruma ve kablo seçimi
Dayanak: TS EN 60947-4-1 · TS HD 60364-5-52
Okuma süresi: ~5 dakika
Güncelleme: 1 Ağustos 2026

Arge Pano imalatı motor kontrol merkezi pano sırası; tesiste karşılıklı iki sıra hâlinde kurulu

Her şey motorun etiketinden başlar

Motor devresinde tek güvenilir başlangıç noktası motorun kendi etiketidir. Etikette anma gücü, anma gerilimi, anma akımı, güç katsayısı, devir sayısı, verim sınıfı ve bağlantı şekli yazar. Bu değerler motorun üreticisi tarafından ölçülmüştür; hesapla bulunan bir yaklaşık değer, etiketin yerini tutmaz.

Aynı güçteki iki motorun anma akımı farklı olabilir. Verimi yüksek bir motor aynı işi daha az akımla yapar; kutup sayısı ve güç katsayısı da akımı doğrudan değiştirir. Bu yüzden 'kaç kilovat' sorusu tek başına yeterli değildir, teklif aşamasında etiket fotoğrafı istememizin sebebi budur.

Etiketten okunacaklar

Değer	Ne işe yarar
Anma akımı (A)	Koruma cihazının ayar aralığını ve kablo kesitini belirler
Anma gücü (kW)	Panonun toplam yükünü ve besleme kesitini çıkarmaya yarar
Anma gerilimi (V)	Bağlantının yıldız mı üçgen mi olacağını söyler
Bağlantı şekli (Y / Δ)	Yıldız-üçgen yol vermenin mümkün olup olmadığını belirler
Güç katsayısı (cos φ)	Kompanzasyon ihtiyacının hesabına girer
Verim sınıfı	Aynı güçte farklı akım çeken motorları ayırır

Etiket okunamıyorsa motorun kataloğundan ya da üreticisinden anma akımı teyit edilir; tahmin edilen bir akım üzerine kurulan devre baştan yanlıştır.

Etiket yoksa akım nereden çıkar

Elde yalnız güç varsa akım, üç fazlı bir motor için gerilim, güç katsayısı ve verimden çıkarılır. Bu bir tahmindir ve yalnız ön çalışma içindir; imalat kararı yine etikete dayanır.

Üç fazlı motorda anma akımı

Büyüklük	Anlamı	Nereden gelir
I	Anma akımı (A) · aranan değer	Hesabın sonucu
P	Şafttan alınan anma gücü (W)	Motor etiketi
U	Fazlar arası gerilim (V)	Tesisin besleme gerilimi
cos φ	Güç katsayısı	Motor etiketi ya da kataloğu
η	Verim	Motor etiketi ya da verim sınıfı

Bağıntı: I = P ÷ (√3 × U × cos φ × η). Verim ve güç katsayısı motora göre değiştiği için sonuç yaklaşıktır; kesin değer etiketten okunur.

Koruma: aşırı yük ile kısa devre ayrı işlerdir

Motor devresinde iki ayrı koruma vardır ve ikisi aynı şey değildir. Aşırı yük koruması motoru kendi ısınmasından korur ve motorun anma akımına göre ayarlanır. Kısa devre koruması ise devreyi arıza akımından korur ve tesisin o noktadaki kısa devre akımına göre seçilir.

İki işi tek cihazda birleştiren motor koruma şalterleri yaygındır; ayrı çözümde termik röle aşırı yükü, kontaktör anahtarlamayı, sigorta ya da kesici kısa devreyi üstlenir. Hangisinin seçileceği motor sayısına, panodaki yere ve bakım alışkanlığına göre değişir.

Aşırı yük ayarı motorun etiket akımına kurulur; 'nasıl olsa atmasın' diye yukarı çekilen ayar motoru korumaz
Kısa devre koruması seçilirken cihazın kesme kapasitesi, tesisin o noktadaki beklenen kısa devre akımından küçük olamaz
Motor koruma şalteri ile ana kesici arasındaki seçicilik önceden konuşulur: arızada yalnız arızalı çıkışın açması istenir
Sürücü ya da yumuşak yol verici kullanılan devrelerde koruma zinciri cihazın kendi kılavuzuna göre kurulur

Yol verme yöntemi panoyu değiştirir

Motora nasıl yol verileceği yalnız bir kumanda tercihi değildir; panonun ölçüsünü, ısı yükünü ve içine girecek malzemeyi doğrudan belirler.

Yöntem · panoda karşılığı

Yöntem	Panoda ne değişir	Nerede tercih edilir
Doğrudan (direkt)	En az malzeme: kontaktör, termik röle, koruma şalteri	Şebekenin ve mekaniğin ani kalkışı kaldırdığı küçük yükler
Yıldız-üçgen	Üç kontaktör, zaman rölesi ve motora altı uçlu kablo	Kalkış akımının düşürülmesi istenen, yükü boşta kalkabilen motorlar
Yumuşak yol verici	Cihazın kendi bölmesi ve ısı payı; baypas kontaktörü konuşulur	Mekanik darbenin sorun olduğu pompa ve konveyör hatları
Hız kontrol cihazı (sürücü)	En büyük ısı yükü ve hacim; ekranlı motor kablosu, filtre ve topraklama düzeni	Devir ayarı ya da enerji tasarrufu istenen sürekli çalışan yükler

Sürücülü panolarda ısı hesabı ayrıca yapılır: cihazın ürettiği ısı gövdede birikirse hem sürücü hem yanındaki şalt malzemesi anma değerlerinin altında çalışır.

Kesiti üç ölçütten en büyüğü belirler

Kablo kesiti tek bir tabloya bakılarak seçilmez. Üç ayrı ölçüt hesaplanır ve hangisi daha büyük kesit istiyorsa o kesit uygulanır.

01Akım taşıma kapasitesiKablonun sürekli taşıyabileceği akım; döşeme yöntemine, aynı güzergâhtaki kablo sayısına ve ortam sıcaklığına göre düzeltilir. Kanalda yan yana giden altı kablo, tek başına giden bir kabloyla aynı akımı taşımaz.
02Gerilim düşümüUzun hatlarda kesiti çoğu zaman bu ölçüt belirler. Motorun ucundaki gerilim düşerse moment düşer, akım artar ve motor ısınır. Hat uzunluğu teklif aşamasında sorulmasının sebebi budur.
03Kısa devre dayanımıArıza anında koruma cihazı açana kadar geçen sürede kablonun ısınmaya dayanması gerekir. Koruma cihazının açma süresi ile kablonun dayanımı birlikte değerlendirilir.
04Klemens ve rakor uyumuSeçilen kesit cihazın klemensine ve panonun kablo giriş rakoruna girmelidir. Kâğıt üzerinde doğru olan kesit, sahada bağlanamıyorsa iş yeniden yapılır.

Teklif isterken elinizde olsun

Motor etiketi fotoğrafı
Motor sayısı
Besleme gerilimi
Panodan motora hat uzunluğu
Yol verme yöntemi tercihiniz varsa
Kabloların döşeme biçimi (kanal, tava, gömme)
Şartnamede yazan marka ya da tip zorunluluğu varsa maddesiyle birlikte

Sık karşılaşılan üç hata

Termik ayarını motorun etiket akımı yerine koruma cihazının üst sınırına kurmak: motor yanana kadar hiçbir şey açmaz
Sürücülü motorda normal kablo kullanmak: ekransız kablo hem çevredeki kumanda devrelerini etkiler hem topraklama düzenini bozar
Yıldız-üçgen yol vermeyi motorun bağlantısına bakmadan planlamak: motorun klemens kutusunda altı uç yoksa yöntem uygulanamaz

Bu yazı alçak gerilim pano imalatında genel geçer uygulamayı anlatır ve bilgilendirme amaçlıdır. Projenizin şartnamesi farklı bir seçim gerektirebilir; kesin karar tek hat şemanız, yük listeniz ve yetkili mühendisin değerlendirmesiyle verilir.

Sizin projenizde

Etiketi gönderin, gerisini çıkaralım.

Motor devresi, panonun en çok hata kaldırmayan bölümüdür: yanlış ayarlanmış bir termik motoru korumaz, dar seçilmiş bir kablo yıllarca sessizce ısınır. Bu yüzden teklif aşamasında motor etiketini isteriz.

Elinizde motor listesi ve hat uzunlukları varsa koruma cihazlarını, kesitleri ve yol verme yöntemini birlikte çıkarır, malzeme listesiyle önünüze koyarız. Liste yoksa tesise gelir, motorların etiketlerini yerinde okuruz.

Aynı konuda

Bunları da okuyun.

Seçim ve ölçü konusunun tamamı

Bu yazıyla ilgili

Sık sorulan üç soru.

Motor koruma şalteri mi, termik röle mi kullanmalıyım?

İkisi de aşırı yük korumasını yapar; fark, kısa devre korumasının nereden geldiğidir. Motor koruma şalteri aşırı yük ve kısa devre korumasını tek gövdede birleştirir, panoda yer kazandırır. Termik röle ise yalnız aşırı yükü görür, kısa devre koruması ayrı bir sigorta ya da kesiciden gelir.

Çok sayıda motorun bulunduğu panolarda ayrı çözüm bakım kolaylığı sağlar: arızalanan parça tek başına değiştirilir. Az sayıda çıkışta ise birleşik şalter hem yer hem kablaj kazandırır. Seçim şartnamenizde yazıyorsa ona uyulur.

Kablo kesitini yükseltmek her zaman güvenli midir?

Isınma açısından daha kalın kesit sorun çıkarmaz, ama kesit büyüdükçe iki pratik sınır devreye girer: kablo cihazın klemensine girmeyebilir ve bükme yarıçapı panonun içinde yer kalmamasına yol açabilir.

Ayrıca kesiti büyütmek koruma cihazının seçimini kendiliğinden doğru hâle getirmez. Aşırı yük koruması motorun akımına göre ayarlanır; kablo kalın diye ayarın yukarı çekilmesi motoru korumasız bırakır.

Sürücülü motorda pano neden daha büyük oluyor?

Hız kontrol cihazı çalışırken ısı üretir ve bu ısının gövdeden atılması gerekir. Cihazın kendi kılavuzu üstünde, altında ve yanında bırakılacak boşluğu yazar; bu boşluklar panonun ölçüsüne doğrudan eklenir.

Buna ekranlı motor kablosunun bükme payı, filtre kullanılacaksa onun hacmi ve topraklama düzeni için gereken yer de eklenir. Sürücüyü sonradan mevcut bir panoya sığdırmaya çalışmak, çoğu zaman yeni gövdeden pahalıya gelir.

Alçak gerilim panosunun açık bölmesi: giriş kesicisi, sigorta sırası ve kompakt şalter

Sıradaki adım

Motor listenizi gönderin, panoyu çıkaralım.

Motor etiketleri ve hat uzunlukları elinizdeyse koruma cihazlarını ve kesitleri çıkarıp malzeme listeli teklif hazırlarız. Liste yoksa tesiste birlikte çıkarırız.

Ücretsiz keşif isteyin Şemam var, teklif isteyin

Motor devresi: anma akımı etiketten okunur, koruma o akıma ayarlanır, kesit üç ölçütten en büyüğüne göre seçilir.