İçeriğe atla
Rehber · Seçim ve ölçü

IP koruma sınıfı ne anlatır, panoda hangisi gerekir?

IP kodundaki iki rakam iki ayrı korumayı söyler: ilki katı cisim ve toza, ikincisi suya karşı. Panoda gereken sınıfı gövdenin duracağı ortam belirler; kapalı bir elektrik odasıyla tozlu bir imalathane ya da açık saha aynı gövdeyi istemez.

Konu
Seçim ve ölçü
Kapsam
Alçak gerilim pano gövdesinin koruma sınıfı
Dayanak
TS EN 60529 (IP kodu)
Okuma süresi
~6 dakika
Güncelleme
1 Ağustos 2026
Şantiye panosunun priz önyüzü: mavi monofaze ve kırmızı trifaze priz sıraları
01

IP kodu ne söyler, ne söylemez

IP kodu, bir mahfazanın içindeki insanı ve ekipmanı dışarıdan gelen iki şeye karşı ne kadar koruduğunu anlatır: katı cisimler ile su. Kod her zaman aynı biçimdedir: IP harfleri, sonra iki rakam. Birinci rakam katı cisim ve toz korumasını, ikinci rakam su korumasını söyler.

Rakamlardan biri belirtilmemişse yerine X yazılır. IP2X, su tarafı beyan edilmemiş bir gövdedir; IPX4 ise toz tarafı beyan edilmemiş bir gövde. Şartnamede X gördüğünüzde o tarafın korumasız olduğu anlamı çıkmaz, yalnız beyan edilmediği anlamı çıkar.

IP kodu mekanik darbeyi, korozyonu, sıcaklığı ve yoğuşmayı ANLATMAZ. Panonun dışarıdan bir darbeye ne kadar dayandığı ayrı bir koddur; yoğuşma ve ısı ise gövdenin sınıfıyla değil, iç iklim çözümüyle konuşulur.

02

Birinci rakam: katı cisim ve toz

Birinci rakam sıfırdan altıya kadar gider. Küçük rakamlar parmak ve alet gibi büyük cisimlere, büyük rakamlar toza karşı korumayı anlatır.

Birinci rakam · katı cisim ve toz koruması
RakamNeye karşı korurPratikte ne demek
0Koruma yokBeyan edilmiş bir katı cisim koruması yoktur
150 mm ve üstü cisimlerElin arkası kazara temas edemez
212,5 mm ve üstü cisimlerParmak enerjili parçaya ulaşamaz
32,5 mm ve üstü cisimlerTornavida ucu gibi aletler giremez
41 mm ve üstü cisimlerİnce tel ve vida giremez
5Toza karşı korumalıToz tümüyle engellenmez ama çalışmayı bozacak miktarda giremez
6Toz sızdırmazToz gövdenin içine hiç girmez
03

İkinci rakam: su

İkinci rakam sıfırdan sekize kadar gider ve suyun gövdeye hangi şiddette geldiğini tarif eder. Sıralama damlamadan başlar, püskürtmeyle sürer, daldırmayla biter.

İkinci rakam · su koruması
RakamNeye karşı korurPratikte ne demek
0Koruma yokBeyan edilmiş bir su koruması yoktur
1Dikey damlayan suTavandan damlayan yoğuşma suyu
215°'ye kadar eğik damlamaGövde hafif eğikken de damlama korunur
360°'ye kadar püskürtmeYağmur benzeri, yukarıdan gelen su
4Her yönden sıçrayan suYandan ve alttan gelen sıçrama
5Her yönden su jetiHortumla yıkama
6Kuvvetli su jetiBasınçlı hortumla yıkama
7Geçici daldırmaBelirli derinlik ve sürede su altında kalma
8Sürekli daldırmaÜreticinin beyan ettiği koşullarda sürekli su altı

Rakamların tanımı TS EN 60529'a dayanır. Bir gövdenin sınıfı ancak o standardın deneyleriyle beyan edilir; kod, gözle yapılan bir değerlendirme değildir.

04

Ortama göre pratikte hangi sınıf isteniyor

Sınıfı seçen şey panonun kendisi değil, duracağı yerdir. Aşağıdaki tablo şartnamelerde sık karşılaşılan eşleşmeleri gösterir; bir kural listesi değil, konuşmayı başlatacak bir referanstır.

Ortam · sık istenen sınıf
Panonun durduğu yerSık istenen sınıfBelirleyici olan
Kapalı elektrik odası, pano odasıIP30 - IP41Toz ve su riski düşük; öncelik ısının atılması ve dokunma güvenliği
Üretim holü, tozlu imalathaneIP54Havadaki toz ve arada gelen su sıçraması
Islak temizlik yapılan alanIP65Hortumla yıkama; contalar ve rakorlar da aynı sınıfta olmalı
Açık saha, dış ortamIP54 - IP65 + güneşlikYağmur ve toz kadar güneş, sıcaklık farkı ve yoğuşma
Şantiye (taşınabilir pano)Saha koşullarına göreSu ve toz kadar darbe; şantiye panoları TS EN 61439-4 kapsamında ayrıca ele alınır

Şartnamenizde bir sınıf yazıyorsa ona uyulur. Yazmıyorsa ortamı birlikte konuşup sınıfı oradan çıkarırız.

05

Sınıf yükseldikçe ısı sorunu büyür

Koruma sınıfını yükseltmenin bedeli havalandırmadır. Toz ve suyu dışarıda tutan gövde, içeride üretilen ısıyı da dışarı atamaz. Kesici, kontaktör ve özellikle sürücü çalışırken ısı üretir; bu ısı gövdede birikirse cihazların ömrü kısalır ve koruma cihazları erken açar.

Panjur ve delik açmak sınıfı doğrudan düşürür. Bu yüzden yüksek sınıflı panolarda ısı, gövdeyi delmeyen yollarla yönetilir: filtreli fan setleri kendi koruma sınıflarıyla seçilir, ısı yükü yüksek panolarda klima ya da ısı değiştirici konuşulur.

  • Filtreli fan ve panjurun kendi IP sınıfı, gövdenin sınıfından düşükse pano o düşük sınıfa iner
  • Sürücü bulunan panolarda ısı yükü ayrıca hesaplanır; sürücünün kendi kılavuzu havalandırma isteğini yazar
  • Kapalı gövdede ısı arttıkça iç sıcaklık dış sıcaklığın üstüne çıkar; cihazların anma değerleri bu sıcaklıkta düşer
06

Sınıfı zayıflatan yerler

Bir gövdenin koruma sınıfı, en zayıf noktası kadardır. Pano IP65 gövdeyle gelse bile aşağıdaki noktalardan biri atlanmışsa beyan edilen sınıf sahada karşılığını bulmaz.

  1. 01Kablo giriş noktalarıRakor, kör tapa ve giriş plakalarının kendi koruma sınıfı gövdeyle aynı ya da daha yüksek olmalıdır. Kullanılmayan delikler kör tapayla kapatılır.
  2. 02Kapak contası ve kilit sayısıConta ezilmeden sıkışmalıdır. Geniş kapaklarda tek kilit contayı ortadan açık bırakır; kilit sayısı kapak boyuna göre belirlenir.
  3. 03Önyüze monte edilen elemanlarButon, sinyal lambası, ampermetre ve priz gibi önyüz elemanlarının da kendi koruma sınıfı vardır. Önyüz elemanı düşük sınıflıysa pano onun seviyesine iner.
  4. 04Panonun montaj yönüSu koruması yönle ilgilidir. Yatay monte edilen ya da sonradan eğik yerleştirilen bir gövdede, dikey damlamaya göre beyan edilmiş koruma karşılığını vermez.
Teklif isterken elinizde olsun
  • Panonun duracağı yer
  • İç mi, dış mı
  • Ortamda toz var mı
  • Yıkama yapılıyor mu
  • Panonun önünde çalışma alanı var mı
  • Panoya sürücü girecek mi (ısı yükü)
  • Şartnamede yazan koruma sınıfı varsa maddesiyle birlikte
07

IP ile karıştırılan iki kod

IP mekanik darbeyi anlatmaz. Bir gövdenin darbeye dayanımı IK koduyla verilir ve ayrı bir standartta (TS EN 62262) tanımlıdır. Şantiye gibi çarpma riskinin yüksek olduğu yerlerde IP kadar IK de konuşulur.

Amerika kaynaklı şartnamelerde IP yerine NEMA sınıfları geçer. NEMA sınıfları su ve tozun yanında korozyon, buz ve yağ gibi başlıkları da kapsadığı için IP ile birebir çevrilmez; yaklaşık karşılıklar verilebilir ama bir NEMA sınıfı bir IP sınıfına eşit sayılmaz.

Bu yazı alçak gerilim pano imalatında genel geçer uygulamayı anlatır ve bilgilendirme amaçlıdır. Projenizin şartnamesi farklı bir seçim gerektirebilir; kesin karar tek hat şemanız, yük listeniz ve yetkili mühendisin değerlendirmesiyle verilir.

Sizin projenizde

Sınıfı ortam söyler, katalog değil.

Pano teklifinde koruma sınıfı çoğu zaman en son konuşulan başlık oluyor; oysa gövdenin fiyatını, ölçüsünü ve havalandırma çözümünü doğrudan o belirliyor. Ortamı baştan konuşmak, imalat başladıktan sonra gövde değiştirmekten hem hızlı hem ucuz.

Şartnamenizde bir sınıf yazıyorsa ona uyarız. Yazmıyorsa panonun duracağı yeri sorar, gerekirse yerinde bakarız: toz var mı, yıkanıyor mu, güneş görüyor mu, içine sürücü girecek mi. Sınıf bu cevapların içinden çıkar ve teklifte gerekçesiyle birlikte yazılır.

Bu yazıyla ilgili

Sık sorulan üç soru.

IP54 ile IP65 arasındaki fark nedir?

İkisi de birinci rakamda toz korumasını, ikinci rakamda su korumasını anlatır ama seviyeleri farklıdır. IP54'te toz çalışmayı bozacak miktarda giremez ve gövde her yönden gelen su sıçramasına karşı korunur. IP65'te toz gövdeye hiç girmez ve gövde her yönden gelen su jetine, yani hortumla yıkamaya karşı korunur.

Pratik ayrım şudur: tozlu ama yıkanmayan bir üretim holünde IP54 çoğu zaman yeterlidir. Zeminin ve makinelerin hortumla yıkandığı bir alanda IP65 istenir, çünkü orada su sıçramaz, püskürtülür.

Panoya havalandırma deliği açılırsa koruma sınıfı düşer mi?

Gövdeye çıplak delik ya da panjur açmak koruma sınıfını düşürür. Havalandırma gerekiyorsa panjur ve fanın kendi beyan edilmiş koruma sınıfıyla seçilmesi gerekir; panonun sınıfı bu elemanların en düşüğü kadardır.

Yüksek sınıf ile yüksek ısı yükü aynı panoda birleşiyorsa gövdeyi delmeyen çözümler konuşulur: kapalı devre ısı değiştirici ya da pano kliması. Karar cihazların ürettiği ısıya ve ortam sıcaklığına göre verilir.

Şartnamemde koruma sınıfı yazmıyor, ne yapmalıyım?

Sınıfı tahmin etmek yerine ortamı tarif etmek daha doğru sonuç verir. Panonun duracağı yeri, iç mi dış mı olduğunu, tozu, yıkama alışkanlığını ve panoya girecek cihazları anlatın; sınıf bu bilgilerden çıkar.

Emin olamadığınız durumda keşif isteyin. Yerinde bakıldığında hem sınıf hem de gövde ölçüsü aynı ziyarette netleşir, teklif tek seferde doğru kurulur.

Tesis içinde sıralanmış kumanda panoları; ölçü aletleri ve sinyal lambalarıyla
Sıradaki adım

Panonuz nerede duracak, birlikte bakalım.

Koruma sınıfı ortamdan çıkar. Tesisinizi anlatın ya da yerinde görelim; gövde, sınıf ve havalandırma çözümü tek teklifte önünüze gelsin.

Arge Pano

IP koruma sınıfı: birinci rakam katı cisim ve toz, ikinci rakam su. Sınıfı panonun duracağı ortam belirler.