Rehber · İşletme ve bakım

Kompanzasyon panosu devreye alınırken nelere bakılır?

Kompanzasyon panosu enerji verilince kendiliğinden doğru çalışmaz. Akım trafosunun doğru yerde ve doğru yönde olması, rölenin tesisin akım trafosu oranına göre ayarlanması ve kademelerin sırayla denenmesi gerekir. Bu üçü atlanırsa pano ya hiç devreye girmez ya da yanlış kademeyi çeker.

Konu: İşletme ve bakım
Kapsam: Kompanzasyon panosunun ilk devreye alınması
Okuma süresi: ~4 dakika
Güncelleme: 1 Ağustos 2026

Kondansatör kademelerinden oluşan kompanzasyon panosu bankası

Devreye alma, enerji vermek değildir

Kompanzasyon panosu, tesisin çektiği reaktif gücü ölçüp buna karşılık kondansatör kademeleri devreye alan bir düzendir. Ölçüm doğru değilse karar da doğru olmaz: pano enerjilidir, ışıkları yanar, ama ya hiç kademe çekmez ya da sürekli girip çıkar.

Bu yüzden devreye alma ayrı bir iştir ve sırası vardır. Sıra atlanırsa sorun genellikle 'pano çalışmıyor' diye değil, 'faturada düzelme yok' diye aylar sonra fark edilir.

Akım trafosu: en sık yapılan hata burada

Reaktif güç kontrol rölesi, tesisin toplam akımını bir akım trafosu üzerinden okur. Bu trafo yanlış yere ya da ters yöne takılırsa rölenin gördüğü tablo gerçekle uyuşmaz.

Akım trafosu, kompanzasyon kademelerinin BAĞLANDIĞI noktadan önce, tesisin TOPLAM akımını görecek şekilde yerleşir; yalnız bir bölümü gören trafo eksik ölçer
Yönü önemlidir: trafonun üzerindeki uçlar akımın yönüne göre bağlanır, ters bağlantı rölenin yükü kapasitif ya da endüktif görmesini tersine çevirir
Trafonun dönüştürme oranı röleye ayrı olarak girilir; röle bu oranı bilmeden okuduğu akımı yorumlayamaz
Aynı hat üzerinde başka bir ölçü cihazı varsa seri bağlantı düzeni ve yük kontrol edilir

Rölede yapılan ayarlar

Ayar · neye göre

Ayar	Neye göre yapılır	Yanlış olursa
Akım trafosu oranı	Sahada takılı trafonun kendi oranı	Röle yükü olduğundan küçük ya da büyük görür; kademe kararı baştan yanlış olur
Kademe tanıma	Panodaki kademelerin gerçek gücü ve sırası	Röle var olmayan bir kademeyi çağırır ya da mevcut kademeyi kullanmaz
Hedef güç katsayısı	İşletmenin bağlı olduğu tarifedeki sınır	Yetersiz düzeltme ya da gereksiz aşırı düzeltme
Devreye alma ve çıkarma gecikmesi	Yükün değişim hızı ve kondansatörün deşarj süresi	Kademeler sürekli girip çıkar; kontaktör ve kondansatör ömrü kısalır

Ayar değerleri rölenin markasına ve tesisin yük profiline göre değişir; her rölenin kendi kılavuzu esastır. Devreye alma sırasında hangi değerin girildiği yazıya geçirilir.

Kademeler tek tek denenir

Ayarlar girildikten sonra kademeler otomatiğe bırakılmadan önce elle denenir. Amaç her kademenin gerçekten devreye girdiğini ve beklendiği kadar güç verdiğini görmektir.

01Kademe elle devreye alınırRöle elle çalışma konumuna alınır ve kademeler sırayla çağrılır. Kontaktörün çektiği, sigortanın açmadığı ve akımın beklenen yönde değiştiği gözlenir.
02Akım üç fazda karşılaştırılırBir kademenin fazları arasında belirgin dengesizlik varsa kondansatörün bir hücresi zayıflamış ya da sigortalardan biri açmış olabilir.
03Deşarj gözlenirKademe çıkarıldıktan sonra kondansatörün boşalması beklenir. Boşalmadan yeniden devreye alınan kademe hem kontaktörü hem kondansatörü zorlar; gecikme süresi bunun için vardır.
04Otomatiğe alınır ve izlenirRöle otomatiğe alınır, tesis normal yükündeyken bir süre izlenir. Kademelerin sık girip çıkması ayarların yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini söyler.

Devreye almadan önce

Akım trafosu oranı
Trafo yönü
Kademe güçleri listesi
Röle kılavuzu
Kondansatör sigortalarının durumu
Pano havalandırmasının çalıştığı
Tesiste harmonik ölçümü yapıldıysa raporu

Harmonik varsa hikâye değişir

Sürücü, doğrultucu ve elektronik balastların yaygın olduğu tesislerde şebekede harmonik akımlar bulunur. Kondansatör bu akımlara düşük direnç gösterir; harmonik yükün olduğu bir tesiste düz kondansatör bankası beklenenden fazla akım çeker, ısınır ve ömrü kısalır.

Bu yüzden harmonik şüphesi olan tesislerde kompanzasyon panosu kurulmadan önce ölçüm yapılır. Ölçüm sonucuna göre kademelerin önüne filtre reaktörü konur; reaktör, kondansatörün gördüğü harmonik akımı sınırlar ve rezonans riskini uzaklaştırır.

Reaktör kararı ölçümle verilir; 'ihtimale karşı' reaktör koymak da maliyeti gereksiz büyütür
Reaktörlü kademelerde ısı yükü artar: pano havalandırması buna göre boyutlandırılır
Kondansatör kontaktörleri ön dirençli tipte seçilir; devreye alma anındaki akım darbesi normal kontaktörü yorar
Ölçüm tesis normal üretimdeyken yapılır; hafta sonu ölçülen bir tesis gerçek yükünü göstermez

Bu yazı alçak gerilim pano imalatında genel geçer uygulamayı anlatır ve bilgilendirme amaçlıdır. Projenizin şartnamesi farklı bir seçim gerektirebilir; kesin karar tek hat şemanız, yük listeniz ve yetkili mühendisin değerlendirmesiyle verilir.

Sizin projenizde

Ayarları sahada birlikte girelim.

Kompanzasyon panosu, teslim edildiği gün çalışmaya başlayan bir pano değildir: akım trafosunun yeri, rölenin ayarları ve kademelerin denenmesi sahada yapılır. Bu adım atlandığında pano yıllarca enerjili durur ama beklenen faydayı vermez.

Panoyu biz imal ettiysek devreye almayı da programlayabiliriz. Mevcut bir kompanzasyon panonuz varsa ve düzelme göremiyorsanız, çoğu zaman sorun kondansatörlerde değil akım trafosunun yerinde ya da rölenin ayarındadır; keşifte bakarız.

Aynı konuda

Bunları da okuyun.

İşletme ve bakım konusunun tamamı

Bu yazıyla ilgili

Sık sorulan üç soru.

Kompanzasyon panom var ama faturada düzelme yok, sebebi ne olabilir?

En sık üç sebep vardır. Birincisi akım trafosunun yeri ya da yönü: röle tesisin toplam akımını göremiyorsa doğru karar veremez. İkincisi rölenin akım trafosu oranı ayarı: sahadaki trafodan farklı bir oran girilmişse röle yükü olduğundan farklı okur. Üçüncüsü kademelerin fiilen devreye girmemesi: açmış bir kondansatör sigortası dışarıdan belli olmaz.

Üçü de kapağı açıp bakmayı gerektirir ve çoğu tek ziyarette anlaşılır. Kondansatör değiştirmeye karar vermeden önce bu üç noktanın kontrol edilmesi, gereksiz malzeme masrafını önler.

Kademeler sürekli girip çıkıyor, tehlikeli mi?

Doğrudan tehlikeli olmasa da pahalıdır: her devreye alma kontaktörü ve kondansatörü yorar, ikisinin de ömrü belirli sayıda anahtarlamayla sınırlıdır. Sürekli girip çıkma genellikle rölenin devreye alma ve çıkarma gecikmelerinin yükün değişim hızına göre kısa kalmasından kaynaklanır.

Bir diğer sebep kademe güçlerinin tesisin yük profiline uymamasıdır: en küçük kademe, yükün normal dalgalanmasından büyükse röle sürekli düzeltme yapmaya çalışır. Ayarlar ve kademe yapısı birlikte gözden geçirilir.

Panoma reaktör gerekiyor mu, nasıl anlarım?

Ölçmeden anlaşılmaz. Harmonik yükün göstergesi tesisteki cihazlardır: sürücüler, doğrultucular, kaynak makineleri ve elektronik balastlar harmonik üretir. Bunlar yoğunsa ihtimal yüksektir, ama kesin karar şebeke analizörüyle yapılan bir ölçümle verilir.

Ölçüm tesis normal üretimdeyken yapılmalıdır. Sonuca göre kademelerin önüne filtre reaktörü konur; gerek yokken konan reaktör hem maliyeti hem panonun ısı yükünü gereksiz artırır.

Sıradaki adım

Kompanzasyonu ölçelim, ayarı yerinde yapalım.

Yeni kompanzasyon panosu yaptırıyorsanız devreye almayı programlarız. Mevcut panonuzda düzelme yoksa akım trafosunu, röle ayarlarını ve kademeleri yerinde kontrol ederiz.

Ücretsiz keşif isteyin Şemam var, teklif isteyin

Kompanzasyon devreye alma: akım trafosunun yeri ve yönü, röle ayarları, kademelerin tek tek denenmesi ve harmonik ölçümü.